پزشک خانواده نیازمند زیرساخت‌ها و منابع مالی کافی است

اجرای طرح پزشک خانواده در چند دهه گذشته با مشکلات زیادی همراه بوده است. این طرح در چند مرحله اجرا شده اما موفق نبوده و حالا دوباره برای پیاده کردن آن صحبت‌هایی بر سر زبان‌هاست. احمد ولی‌پور، رئیس انجمن پزشکان عمومی درباره اجرای برنامه نظام ارجاع و پزشکی خانواده و برنامه‌ریزی وزارت بهداشت، گفت: برنامه پزشکی خانواده که در سایر کشورها پیاده‌شده، دو هدف اصلی دارد؛ نخست، کنترل هزینه‌های حوزه درمان از طریق اجرای نظام ارجاع و سپس، پیشگیری و کنترل شیوع بیماری‌های واگیر و غیرواگیر که شامل مباحث مراقبتی می‌شود. این برنامه از طریق مراقبت‌ها و پیشگیری‌هایی که مراکز بهداشت انجام می‌دهند، دنبال می‌شود.

او این برنامه را روی کاغذ طرح خوبی دانست: اجرای این برنامه به زیرساخت‌ها و منابع مالی کافی نیاز دارد. براساس شرایط اقتصادی کشور و با توجه به اینکه مطالبات درمان طی یک سال گذشته پرداخت نشده، بعید به نظر می‌رسد دولت بتواند از عهده اجرای کامل این طرح بربیاید. در نهایت، این احتمال وجود دارد که بخش اول این برنامه یعنی «نظام ارجاع» اجرایی شود که آن هم به احتمال زیاد با نارضایتی گسترده مردم مواجه می‌شود، چراکه این فرهنگ غلط در جامعه ما نهادینه شده که مردم همیشه به طور مستقیم به فوق‌تخصص‌ها مراجعه می‌کنند.

رئیس انجمن پزشکان عمومی درباره جزئیات طرح توضیح داد: هر بیمار ابتدا باید به پزشک عمومی مراجعه کند، چرا که بیش از ۹۰ درصد مراجعان در سطح یک توسط پزشک عمومی درمان می‌شود. اگر به مردم گفته شود که نمی‌توانند به طور مستقیم به پزشک فوق‌تخصص مراجعه کنند، قاعدتاً نارضایتی ایجاد می‌شود و این موضوع نیازمند فرهنگ‌سازی است. از سوی دیگر، منابع مالی پایداری برای این طرح وجود ندارد و در بودجه سال آینده نیز دیده نشده است.

ولی‌پور با اشاره به اجرای آزمایشی این طرح در پنج شهرستان گفت: وزارت بهداشت این طرح را به صورت آزمایشی آغاز کرده تا موارد ضعف و نواقص آن برطرف شود، اما بعید می‌دانم در شرایط فعلی کشور امکان اجرای کامل آن وجود داشته باشد.

به گفته او اجرای نظام ارجاع و پزشکی خانواده می‌تواند سبب ذخیره منابع و صرفه‌جویی شود، چون در حال حاضر درخواست‌های بدون مورد زیادی از سوی مردم برای انجام چکاپ‌ها، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌هایی وجود دارد که نیاز نیست؛ درخواست‌هایی که هزینه‌های زیادی را به نظام سلامت تحمیل می‌کند.

این مسئول بر نقش پزشکان عمومی در اجرای این برنامه تاکید کرد: در حوزه پزشکی عمومی، پزشکان عمومی ستون طرح پزشک خانواده در سطح یک هستند. پزشک عمومی رهبری تیم سلامت را بر عهده دارد که شامل ماما، بهورز، مراقب سلامت، پرستار و داروساز است. به طور قطع، می‌بایست توجه ویژه‌ای به پزشکان عمومی چه در حوزه آموزش و چه در حوزه تأمین حقوق مکفی که پزشک خانواده نیاز دارد، صورت بگیرد.

رئیس انجمن پزشکان عمومی با اشاره به مطالبات کادر درمان گفت: درمان، حوزه‌ای پرهزینه در دنیاست و انتظار کنترل هزینه‌های درمان با تعرفه‌های دستوری محقق نمی‌شود. هزینه‌های درمانی که به مردم تحمیل می‌شود باید از طریق تقویت بیمه‌ها پوشش داده شود تا فشار به مردم کاهش یابد. بخش کوچکی از هزینه‌ها مربوط به حقوق کادر درمان است و عمده هزینه‌ها به تجهیزات، دارو و خدمات پاراکلینیکی اختصاص دارد.

او موانع سر راه این طرح را در چند مورد می‌بیند: تعرفه‌ها باید واقعی و آزادسازی شود، حقوق کادر درمان دیده شود و پرداخت‌ها نیز به صورت آنلاین و به‌روز باشد. در حال حاضر، بسیاری از پرستاران و پزشکان هنوز کارانه ماه‌های خرداد و تیر را دریافت نکرده‌اند و این تأخیر در شرایط تورمی کشور قطعاً باعث نارضایتی کادر درمان و افت کیفیت خدمات خواهد شد.

ولی‌پور یکی از ایرادهای اصلی نسخه‌های تدوین شده را مشورت نکردن با انجمن‌های علمی و ذی‌نفعانی که خدمات را ارائه می‌دهند دانست؛ اگر نسخه‌ای تدوین شده باشد، قطعاً لازم است نظرات انجمن پزشکان عمومی و سازمان نظام پزشکی اخذ و اعمال شود. تدوین نسخه‌های دستوری از بالا به طور قطع با نواقص همراه خواهد بود و اجرایی نخواهد شد.

به باور او تجربه اجرای این طرح در استان‌های فارس و مازندران در یک دهه گذشته نتوانست اهداف مورد نظر را محقق کند.