فضاهای سوم وتاب آوری اجتماعی

در ادبیات برنامه ریزی شهری و اجتماعی ، مفهومی هست که از آن در برخی از ادبیات تحت عنوان "فضای سوم"(ری اولدنبرگ، ادوارد سوجا) و در برخی ادبیات تحت عنوان "زیرساخت اجتماعی"(اریک کلاینبرگ) و به نوعی با ادبیات هانری لوفور ، گونه ای از "فضاهای تفاوت" از آن یاد می شود. این فضاها به تعبیر میخائیل باختین، فضاهایی هستند برای "مکالمه،خنده و آزادی".

 از انواع این فضاها می توان به کافه ها، باشگاه ها و کانون های اجتماعی و فرهنگی، سرای محلات و پاتوق های محلی اشاره کرد. این فضاها امکان بیانگری افراد، خود بودن، تعامل و در نتیجه تاب آوری اجتماعی و روانی و شکل گیری شبکه های اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی را فراهم می کنند و "اجتماع شدن" و "امر اجتماعی" را میسر می سازند.

اریک کلایننبرگ در کتاب "کاخ هایی برای مردم:زیرساخت های اجتماعی،مبارزه با نابرابری ، قطبی شدن و افول حیات مدنی" به این موضوع پرداخته است که چگونه روندهای اقتصادی و سیاسی با تضعیف این فضاها و روح حاکم بر آنها موجبات زوال اجتماعی و شکل گیری روحیه نفرت اجتماعی شدند که از آن افراط گرایی سیاسی و اجتماعی نظیر ترامپیسم زاده شد.

 اکنون که تاب آوری اجتماعی و روانی به دلیل شرایط حاصل از جنگ و تعارضات داخلی و وضعیت اقتصادی نیاز مبرم جامعه است باید از این فضاها حمایت و تقویت کرد و در سیاست ها و رفتارهایی که موجب تضعیف آنها می شدند، چه مواجهات سلیقه ای، چه امنیتی و چه سیاست‌های سوداگرانه شهری مخربِ حیات مدنی و عمومی بازنگری جدی کرد. آنچه موجب مقاومت ملی امروز مردم و قبل از آن در جنگ ۱۲ روزه بوده است همین تنوع و گشودگی است که این فضاها از جمله کافه ها فراهم کرده اند و نه تنها آنها را نباید با محدودیت مواجه کرد بلکه باید با خروج از وضعیت تعلیق، فضاهای اجتماعی و فرهنگی مستقل که طی سالهای اخیر رونق یافته اند هم مجدد بازگشایی و فعال کرد.