۴۰ درصد سرطانها قابل پیشگیری هستند
طبق وسیعترین مطالعه سازمان جهانی بهداشت (WHO) تا به امروز، عفونتهای قابلپیشگیری عامل اصلی مرگهای ناشی از سرطان در میان زنان است، درحالیکه مصرف دخانیات همچنان عامل اصلی در میان مردان محسوب میشود.
در سال ۲۰۲۲ میلادی ۷.۱ میلیون مورد جدید سرطان در سراسر جهان تشخیص داده شده که میتوانست پیشگیری شوند. این رقم تقریبا معادل چهار مورد از هر ۱۰ مورد سرطان تشخیص داده شده است.
این دادهها برگرفته از جامعترین تحلیل درباره تومورهای قابلپیشگیری است که روز سهشنبه در مجله Nature Medicine توسط سازمان جهانی بهداشت و آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) منتشر شده است. این مطالعه که یک اقدام علمی بیسابقه به شمار میرود، ۳۰ عامل خطر قابل تعدیل را در ۳۶ نوع سرطان در ۱۸۵ کشور مورد بررسی قرار داده است. این تحقیق برای نخستین بار نشان میدهد که سرطان کجا و چگونه میتواند پیش از شروع پیشگیری شود.
براساس گزارش جدید روزنامه الپائیس، ایزابل سورجوماتارام، محقق ارشد این مطالعه، در یک کنفرانس خبری دراینباره گفت: «فکر میکنم بسیاری از مردم هنوز با شنیدن این که چهار مورد از هر ۱۰ سرطان قابل پیشگیری است، شگفتزده میشوند.» رئیس بخش تحقیقات سرطان در آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان افزود: «سرطان بیماری است که افراد زیادی را تحت تاثیر قرار میدهد و این رقم قابلتوجهی است که نشان میدهد بسیاری از آنها قابل اجتناب هستند.»
استعمال دخانیات عامل اصلی سرطانهای قابل پیشگیری با ۳.۳ میلیون مورد است. پس از آن، عفونتهایی مانند ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و هلیکوباکتر پیلوری (با ۲.۲ میلیون مورد) و الکل (با ۷۰۰ هزار مورد) قرار دارند. این محقق گفت: «تنها در سال ۲۰۲۲، ۷.۱ میلیون از ۱۸.۷ میلیون مورد جدید سرطان تشخیص داده شده در بزرگسالان، به ۳۰ عامل خطری مورد بررسی ما مربوط میشود. رقمی معادل ۳۷.۸ درصد از کل بار سرطان در جهان.»
اما این اعداد الگوی مهمی را پنهان میکنند: پیشگیری از سرطان راهحل واحدی برای همه ندارد. جنسیت، جغرافیا و نوع تومور نیازمند استراتژیهای کاملا متفاوتی هستند.
شکاف جنسیتی
تفاوت زیادی در میزان بروز سرطان بین زنان و مردان وجود دارد. برای مردان، ۴۵.۴ درصد از کل سرطانها (۴.۳ میلیون مورد) قابل پیشگیری است، یعنی تقریبا از هر دو مورد، یک مورد. برای زنان، این رقم ۲۹.۷ درصد (۲.۷ میلیون مورد) است.
علت سرطان نیز بسیار متفاوت است. در مردان، دخانیات عامل اصلی خطر در ۱۲۶ کشور از ۱۸۵ کشور مورد مطالعه است و باعث ۲۳.۱ درصد از کل سرطانهای مردان در جهان میشود. در زنان، عفونتها (عمدتا ویروس پاپیلومای انسانی) عامل اصلی خطر در ۱۴۱ کشور است.
این تضاد نشاندهنده الگوهای تاریخی و همچنین تصمیمات اجتماعی دهههای گذشته است. مصرف دخانیات در زنان از دهه ۱۹۷۰ به شدت در کشورهای ثروتمند افزایش یافته است، اما در کشورهای فقیر همچنان پایین باقی مانده است، جایی که شیوع HPV به طور نامتناسبی بالاست.
سورجومارتم توضیح داد: «این تفاوت مشخص بین جنسیتها نشاندهنده الگوهای اپیدمیولوژیک متمایز، هنجارهای فرهنگی و اجتماعی است و بر این نکته تاکید میکند که چرا باید استراتژیهای پیشگیری خاص و حساس به جنسیت تدوین شود.»
نابرابریهای جغرافیایی
اختلافات منطقهای چشمگیر است. در میان مردان، شرق آسیا با ۵۷.۲ درصد سرطانهای قابلپیشگیری در صدر قرار دارد، درحالیکه این میزان در آمریکای لاتین به ۲۸.۱ درصد میرسد. در میان زنان، آفریقای پایین صحرا با ۳۸.۲ درصد پیشتاز است، درحالیکه در شمال آفریقا این عدد ۲۴.۶ درصد است.
در عینحال در اروپا، جایی که ۳۲ تا ۳۹ درصد سرطانها قابل پیشگیری هستند، دخانیات و چاقی عوامل خطر غالب است. به لطف واکسیناسیون گسترده علیه HPV و بهبود بهداشت، عفونتها نقش کمتری در سرطانهای اروپا ایفا میکنند.
اسپانیا نیز با میانگین اروپایی همسو است. حدود ۳۵.۹ درصد سرطانها در این کشور قابل پیشگیری هستند و دخانیات عامل اصلی آن است. بر اساس جنسیت، ۴۱.۸ درصد تومورها در مردان و ۲۶ درصد در زنان قابل اجتناب بوده است.
در میان موفقیتهای اروپا، این مطالعه بر سرطان دهانه رحم تاکید دارد: «برنامه واکسیناسیون HPV اسپانیا (که از سال ۲۰۰۸ اجرا میشود) به پوشش بیش از ۸۰ درصدی رسیده است.» اما این برنامه همچنین نمونه بارز نابرابری منطقهای است: در آفریقای پایین صحرا و جنوب آسیا، جایی که میزان HPV همچنان در میان بالاترینهای جهان است، پوشش واکسیناسیون هنوز ناکافی است. تنها ۳۰ درصد از دختران واجد شرایط در دو سال گذشته دوز اول واکسن را دریافت کردهاند.
آندره ایلباوی، مسئول فنی سرطان در سازمان جهانی بهداشت میگوید: «سرطان دهانه رحم نمونه کامل تومورهای قابل پیشگیری است. برای اولین بار، اگر سیاستهای عمومی پیشرفت کنند، ما فرصت ریشهکن کردن یک سرطان را داریم.» او افزود: « در واقع میتوانیم با سه رکن مداخله، یعنی واکسیناسیون، غربالگری و درمان به میزان صفر در موارد سرطان دهانه رحم در سطح جهانی دست یابیم.»
اهمیت سیاستهای عمومی
این مطالعه نشان میدهد که تمام این اعداد میتوانند تغییر کنند. فرانسه و آفریقای جنوبی مالیاتهای قابلتوجهی بر دخانیات وضع کردند و به کاهش قابلتوجهی در شیوع سرطان ریه دست یافتهاند.
این مطالعه روشن میکند که بهبود آمار سرطانهای قابلپیشگیری نیازمند سه تصمیم است. نخست، تصدیق این که سرمایهگذاری در پیشگیری، یعنی در مالیاتها، مقررات و آموزش عمومی، بازده اقتصادی و مزایایی برای سلامت کلی جمعیت دارد. دوم، «پیشگیری بدون سرزنش» به معنای گذار از سرزنش فردی و درک مسئولیت مشترک در این رابطه است. در نهایت تصمیم سوم، تطبیق استراتژیها با زمینه محلی است. کشوری با شیوع بالای هلیکوباکتر پیلوری نیاز به برنامههای بهداشتی دارد، کشوری با نرخ بالای استعمال دخانیات نیاز به سیاستهایی برای کنترل صنعت دخانیات دارد و کشوری با دسترسی ناعادلانه به واکسنها نیاز به سیاستهای برابری دارد.
مارینا پویان، همهگیرشناس سرطان و مدیر کل موسسه بهداشت کارلوس سوم در اسپانیا، به انجمن پزشکی اسپانیا گفت: «نتیجه اصلی این مطالعه، ارزش پیشگیری در کاهش موثر باری است که سرطان بر جمعیت ما تحمیل میکند. به وضوح برای ما، دخانیات، الکل، عوامل عفونی، چاقی و سبک زندگی کمتحرک، عوامل اصلی است که باید از آنها اجتناب شود.»
آندره ایلباوی در هنگام ارائه مطالعه تاکید کرد: «درصد سرطانهای قابلپیشگیری میتواند در طول زمان تغییر کند. این به آن معنا نیست که اگر همه عوامل خطر را حذف کنیم، همه سرطانها ناپدید خواهند شد، زیرا مسلما سرطانهایی ناشی از پیری طبیعی، تقسیم سلولی و عوامل ارثی وجود دارند. اما این ایده که بتوانیم این درصد را به صفر برسانیم، یک رویای دستنیافتنی نیست.»
ایلباوی توضیح داد که برای تدوین این گزارش، سازمان جهانی بهداشت به صحبتهای بیش از 4 هزار نفر در ۱۲۵ کشور گوش داده و تجربیات نزدیک به 1 میلیون نفر مبتلا را در سراسر جهان بررسی کرده است.
