زندگی با حق‌التحریر و قراردادهای یک ماهه؛ فهرست تعدیل در رسانه‌ها ادامه دارد

کمتر از یک ماه بعد از شروع جنگ اخیر، تعدیل‌ نیرو در رسانه‌های کشور، از خصوصی و چاپی تا دولتی و آنلاین آغاز شد و بحران‌های اقتصادی در رسانه‌ها بیش از پیش خودش را نشان داد. حالا بعضی از روزنامه‌‌ها تعداد صفحات خود را کاهش داده‌اند، بعضی از رسانه‌ها با خبرنگاران تعدیل نشده قراردادهای یک ماهه می‌بندند یا همکاری خود را به صورت حق‌التحریر ادامه می‌دهند، بعضی به نیروهایشان وعده داده‌اند که بعد از جنگ ممکن است به کار برگردند و حدود دو سوم خبرنگاران خبرگزاری ایلنا هم برای دریافت بیمه بیکاری معرفی شده‌اند. همچنین ۶ نفر از خبرنگاران برنا تعدیل شده‌اند و بقیه قرار است دستمزد خود را به صورت حق‌التحریر دریافت کنند.

روزنامه شرق مدتی پیش در گزارشی، از سال سخت برای روزنامه‌نگاران و تعدیل‌های گسترده در برخی رسانه‌ها نوشت، حالا بررسی‌های آتیه‌آنلاین نشان می‌دهد که تعداد دیگری از رسانه‌های دولتی و غیردولتی هم برای کاهش هزینه‌های خود، قراردادهای تمام‌وقت با خبرنگاران را کنار گذاشته و قرار است دستمزدها را به صورت حق‌التحریر پرداخت کنند. در یک ماه گذشته، رسانه‌هایی مثل وطن امروز، رسالت و پایگاه خبری گسترش‌نیوز هم با برخی از اعضای تحریریه خود قطع همکاری کرده‌اند. با شروع سال جدید هم تحریریه روزنامه پیام ما تعدیل و روزنامه‌نگارانش حق‌التحریر شده‌اند. اما این فهرست ادامه دارد.

به دلیل وضعیت شغلی فعلی، خبرنگارانی که حاضر به گفت‌وگو شدند، تمایلی به نوشتن نام خود و رسانه‌شان نداشتند. بررسی‌های آتیه‌آنلاین نشان می‌دهد که با شروع سال جدید، به حدود دوسوم خبرنگاران خبرگزاری «ایلنا» اعلام شد که قرار است برای دریافت بیمه بیکاری معرفی شوند، علاوه بر این بخش دیگری از نیروهای این رسانه در استان‌ها از جمله تهران از فروردین ماه به صورت حق‌التحریر به فعالیت خود ادامه خواهند داد. یکی از نیروهای این رسانه به آتیه آنلاین می‌گوید احتمالا اگر شانس با او یار باشد، اولین بیمه بیکاری را در اردیبهشت دریافت می‌کند و رقم آن حدود 50 درصد میانگین حقوق سه ماه آخر است.

او توضیح می‌دهد تا پیش از این، حدود 20 درصد نیروهای ایلنا به عنوان حق‌التحریر فعالیت می‌کردند و اغلب نیروها قرارداد ثابت داشتند و نیروهای حق‌التحریر بسته به روزهای حضورشان در تحریریه، حقوق دریافت می‌کردند و فقط دبیران برای دریافت بیمه بیکاری معرفی نشده‌اند.

انجام نشدن تعهدات سازمان‌هایی که با بخش بازرگانی رسانه‌ها همکاری می‌کردند، منابع مالی آنها را به شدت تحت تاثیر قرارداده است. به ویژه صنایع فولاد و پتروشیمی که در جنگ خسارت‌های سنگینی دیدند.

یکی دیگر از خبرنگاران «ایلنا» توضیح می‌دهد که به دلیل شرایط فعلی خبرنگاران تمام‌وقت از ماه فروردین، حقوق‌ خود را به صورت حق‌التحریر دریافت می‌کنند؛ نیروهایی که تا پیش از این با قرارداد تمام‌وقت، بیمه و حقوق کامل فعالیت می‌کردند. به گفته او در حال حاضر اجباری برای حضور در تحریریه نیست و مثل نیروهای حق‌التحریر سایر رسانه‌ها به کارشان ادامه می‌دهند؛ اقدامی که برای جلوگیری از تعدیل نیروها انجام شده است. خبرنگار آتیه‌آنلاین تلاش کرد با مدیرعامل خبرگزاری ایلنا تماس گرفته و نگاه مدیران این رسانه را هم بازتاب دهد اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخگو نبودند.

جنگ کار را برای رسانه‌های دولتی هم دشوار کرده است؛ طبق بررسی‌های آتیه به خبرنگاران خبرگزاری برنا هم اعلام شده که ممکن است از پایان فروردین دستمزد خود را به صورت حق‌التحریر دریافت کنند؛ رسانه‌ای که تا پیش از این هم به تاخیرهای طولانی در پرداخت حقوق شناخته می‌شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که شش نفر از نیروهای این رسانه در رده‌های مختلف، یک روز مانده به سال جدید و بعد از چهارماه دریافت نکردن حقوق تعدیل شده‌اند.به خبرنگاران این رسانه اعلام شد که وضعیت پرداخت حقوق در سال جدید و تامین منابع مالی آن روشن نیست. یکی از خبرنگاران این رسانه به آتیه‌آنلاین می‌گوید: «ما همیشه نسبت به خبرگزاری‌های دیگر مشکلات مالی بسیار بیشتری را تحمل کردیم. الان همه در وضعیت تعلیق قرار داریم و نمی‌دانیم وضعیت حقوق و دستمزد به چه شکلی پیش می‌رود؟ بیمه بیکاری چه می‌شود؟ برقرار شدن این بیمه هم چهار ماه طول می‌کشد.»

از قراردادهای یک ماهه تا وعده بازگشت بعد از جنگ

اخبار تعدیل گسترده خبرنگاران رسانه دنیای اقتصاد بیشتر به گوش رسیده‌است؛ طبق روایت‌هایی که خبرنگاران این رسانه تعریف می‌کنند، حدود دو روز بعد از شروع جنگ، به آنها اعلام شد که «فعلا نیایید تا ببینیم چه می‌شود؟» و روزنامه هم تا مدتی منتشر نمی‌شد. چند روز پیش از عید نیروهای این رسانه از یک طرح تعدیل با خبر شدند و در نهایت منابع انسانی با آنها تماس گرفته و خبر تعدیلشان را قطعی کرده است. یکی از خبرنگاران این رسانه توضیح می‌دهد تنها یک روز پیش از تعدیل این موضوع به آنها اطلاع داده شد؛ در روزهایی که جنگ به شدت ادامه داشت و تعطیلات عید نزدیک بود: «طبق قراردادی که می‌بندیم، تعدیل از کار یک ماه زودتر باید به نیروها اطلاع داده شود.» حالا خبرنگاران از سرویس‌های خبری کوچکتر به صورت کامل حذف شدند و فقط دبیرها ماندند، از گروه‌های خبری بزرگتر هم غیر از دبیران، دو تا سه خبرنگار باقی مانده‌ و باقی تعدیل شده‌اند و حقوق، عیدی و سنوات آنها هم درچند بخش پرداخت شده است.

بعضی از خبرنگاران این رسانه‌ می‌گویند بعد از عید با خبرنگاران باقیمانده قراردادهای یک ماهه بسته شده است؛ درحالی‌که تا پیش از این قراردادهایی طولانی‌تر – سه ماهه و شش ماهه- با آنها منعقد می‌شد و تا پیش از جنگ هم روند جذب نیرو ادامه داشت. آنها شنیده‌اند که در صورت قطعی شدن پایان جنگ ممکن است با بعضی از خبرنگاران به صورت حق‌التحریر به همکاری ادامه داده شود. شنیده‌های آتیه نشان می‌دهد که رسانه «زومیت» هم به خبرنگاران تعلیق شده خود اعلام کرده که ممکن است بعد از پایان جنگ به کار برگردند.

این وضعیت دشوار باعث شد انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران درباره وضعیت رسانه‌ها و معیشت روزنامه‌نگاران بیانیه‌ای صادر و درباره پیامدهای آن هشدار دهد. در این بیانیه نوشته شده بود که «شواهد میدانی و گزارش‌های دریافتی حاکی از آن است که در ماه‌های اخیر، تشدید مشکلات مالی مؤسسات رسانه‌ای، در کنار افزایش چشمگیر هزینه‌های تولید ـ به‌ویژه در حوزه کاغذ و چاپ ـ کاهش منابع درآمدی، خصوصاً در بخش تبلیغات، و نیز اختلال در دسترسی به زیرساخت‌های ارتباطی اینترنت، فعالیت بسیاری از رسانه‌ها را با دشواری‌های مضاعف مواجه ساخته است.»

انجمن صنفی همچنین به آثار عمیق‌تر محدودیت‌های ارتباطی و قطع اینترنت بین‌المللی بر عملکرد رسانه‌های آنلاین اشاره کرده و از کاهش درآمد این رسانه‌ها گفته بود: «قطع دسترسی، محدود شدن برخی بسترهای ارتباطی، دشواری در انتشار و توزیع محتوا و اختلال در ارتباط دوسویه با مخاطبان، عملاً بخشی از کارکردهای اصلی رسانه‌های دیجیتال را با اختلال مواجه کرده است. این شرایط نه‌تنها امکان اطلاع‌رسانی به‌موقع و رقابت حرفه‌ای را کاهش داده، بلکه موجب اُفت محسوس بازدید، کاهش درآمدهای وابسته به ترافیک و تبلیغات، و تضعیف جایگاه رسانه‌های داخلی در فضای اطلاع‌رسانی شده است.»

همین شرایط، از نظر انجمن باعث شده برخی مطبوعات ناگزیر به کاهش حجم و تعداد صفحات خود شوند و «شماری از رسانه‌ها نیز فعالیت خود را محدود یا متوقف کرده‌اند. همزمان، رسانه‌های اینترنتی نیز به دلیل کاهش دسترسی مخاطبان، با اُفت کارایی و درآمد مواجه شده‌اند.»

مدتی پیش کانال باشگاه روزنامه‌نگاران از تصمیم وزارت ارشاد برای برطرف کردن این شرایط نوشت و توضیح داد که « گویا وزیر فرهنگ در راستای سامان‌بخشیدن به بحران پیش‌آمده برای رسانه‌ها و تضمین امنیت شغلی خبرنگاران، نامه‌ها و رایزنی‌های خاصی با معاون اول رئیس‌جمهور داشته تا بسته‌ای تشویقی را فراهم آورد.بر این اساس، تصمیم گرفته شده برای آن دسته از رسانه‌هایی که لیست بیمه ماه‌های فروردین تا خردادشان نسبت به لیست بیمه‌شدگان اسفند ماه تفاوتی نکرده باشد، یک بسته یارانه‌ ویژه در نظر گرفته و پرداخت شود. افزون بر این، امتیازات و تسهیلاتی نیز برای خبرنگاران تدارک دیده شده که به زودی به اجرا درمی‌آید.» پیش از این خبر، «هومن عظیمی»، مدیر کل مطبوعات و رسانه‌های داخلی به شرق خبر داده بود که مقرر شده است برای رسانه‌هایی که در زمان جنگ پای کار بوده‌اند و با وجود همه دشواری‌ها و خطرات اخبار را پوشش داده‌اند، یارانه ویژه‌ای در نظر گرفته شود. به گفته او استفاده از ظرفیت بیمه صندوق هنر و همچنین بیمه بیکاری برای افرادی که شغل‌شان را از دست داده‌اند نیز در فهرست همین اقدامات حمایتی مخصوص دوران جنگ است.

ممکن است فهرست تعدیل، قراردادهای کوتاه‌مدت و حق‌التحریر شدن روزنامه‌نگاران ادامه داشته باشد و رسانه‌هایی که سال‌ها با حداقل منابع دوام آورده‌اند دیگر توان ادامه را از دست بدهند. در این میان خبرنگارانی مانده‌اند که نه کاملا اخراج شده‌اند و نه واقعا شاغل‌اند. در این میان شاید پایان قطعی جنگ بتواند به نگه داشتن نیروها در بعضی از رسانه‌ها کمک کند.