فاجعه غذایی جهانی در پی جنگ ایران در راه است
کارشناسان میگویند تاثیر واقعی جنگ بر قیمت مواد غذایی هنوز دیده نشده و بسته شدن طولانی تنگه هرمز میتواند میلیونها نفر را در آفریقا و آسیا با گرسنگی حاد روبرو کند
۱۸ روز پیشکد خبر: 76025
کارشناسان میگویند تاثیر واقعی جنگ بر قیمت مواد غذایی هنوز دیده نشده و بسته شدن طولانی تنگه هرمز میتواند میلیونها نفر را در آفریقا و آسیا با گرسنگی حاد روبرو کند
نزدیک به دو ماه از آغاز جنگ ایران میگذرد و قیمت سوخت و کود در سراسر جهان جهش کرده است. پرسشی که اکنون اقتصاددانان و سیاستگذاران را مشغول کرده، این است که این پیامدها چه زمانی و با چه شدتی بر قیمت مواد غذایی تاثیر خواهد گذاشت.
براساس گزارش جدید شبکه الجزیره، تحلیلگران اتفاق نظر دارند که تاثیر واقعی جنگ هنوز احساس نشده، زیرا بین افزایش هزینههای نهادههای کشاورزی و گرانتر شدن کالاها در فروشگاهها فاصله زمانی وجود دارد. آنها همچنین توافق دارند که شدت این پیامدها تا حد زیادی به طولانی شدن اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز بستگی دارد؛ تنگهای که به طور معمول حدود یکسوم کود دریایی جهان و یکچهارم نفت دریایی جهان از آن عبور میکند.
«ماتین قائم»، مدیر اجرایی مرکز تحقیقات توسعه دانشگاه بن آلمان، به الجزیره گفت: «قیمت مواد غذایی در ماههای آینده قطعا افزایش مییابد و بسیاری از مردم جهان توانایی تهیه رژیم غذایی کافی و سالم را سختتر خواهند یافت. مردم فقیر در آفریقا و آسیا بیشترین آسیب را میبینند، زیرا مجبورند سهم بالایی از درآمد خود را صرف غذا کنند. گرسنگی و سوءتغذیه به احتمال زیاد افزایش خواهد یافت.»
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) هفته گذشته هشدار داد بحران طولانی در تنگه هرمز (که ایران در پاسخ به جنگ آمریکا و اسرائیل بسته است) میتواند به یک «فاجعه» غذایی جهانی منجر شود. به گفته فائو، هند، بنگلادش، سریلانکا، سومالی، سودان، تانزانیا، کنیا و مصر در میان کشورهای در معرض بیشترین خطر هستند.
برنامه جهانی غذا نیز در تحلیلی اعلام کرد اگر جنگ تا اواسط سال ادامه یابد و قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی بماند، نزدیک به ۴۵ میلیون نفر دیگر ممکن است با کمبود حاد مواد غذایی روبرو شوند.
تاکنون جنگ تنها تاثیر نسبتا کمی بر قیمت مواد غذایی داشته، طوری که برخی ناظران را شگفتزده کرده است. شاخص قیمت مواد غذایی فائو نشان میدهد قیمت جهانی مواد غذایی در ماه مارس نسبت به فوریه تنها ۲.۴ درصد افزایش یافته است. قیمت غلات حتی افزایش کمتری داشت (۱.۵ درصد). برای مقایسه، قیمت مواد غذایی هنوز حدود ۱۱ درصد پایینتر از میانگین قیمتها در سال ۲۰۲۲ است، زمانی که بازارها با شوک دوگانه جنگ اوکراین و کووید دست و پنجه نرم میکردند.
دلیل اصلی این تاخیر این است که بیشتر مواد غذایی که در حال حاضر در جهان مصرف میشوند، مدتها قبل از آغاز جنگ تولید شدهاند. تولید جهانی غلات نیز هرگز به این اندازه بالا نبوده است. به گفته فائو، ذخایر غلات پیشبینی میشود تا پایان فصل زراعی ۲۰۲۶ به رکورد ۹۵۱.۵ میلیون تن برسد که حدود ۹ درصد نسبت به سال قبل افزایش دارد.
«ساندرو اشتاینباخ»، کارشناس سیاست کشاورزی در دانشگاه ایالتی داکوتای شمالی میگوید که تحرکات اخیر قیمتها را باید با احتیاط تفسیر کرد: «شوک نهادهها اغلب با تاخیر منتقل میشود. موجودی انبارها، کودهای پیشخریداری شده، تاخیر در انتقال هزینه و عدم قطعیت درباره مدت بحران همگی میتوانند تاثیر را به طور موقت خنثی کنند. اما کشاورزی بر اساس بازههای زمانی زیستی و فصلی کار میکند، درحالیکه بازارهای کود و حملونقل میتوانند در عرض روزها یا هفتهها قیمتگذاری مجدد کنند.»
«شورو داسگوپتا»، محقق بنیاد CMCC در ایتالیا، هشدار میدهد که شاخصهای قیمت تجمیعی سازمان ملل لزوما سختیهای خانوارهای فردی در کشورهای فقیر را نشان نمیدهند. او گفت: «در بسیاری از کشورهای کمدرآمد، قیمت سوخت مستقیما به قیمت خردهفروشی مواد غذایی اثر میگذارد، زیرا هزینه حملونقل سهم بسیار بیشتری از کل هزینههای خانوار نسبت به کشورهای پردرآمد دارد. بنابراین حتی پیش از شوک احتمالی برداشت امسال، هزینههای رو به رشد انرژی هماکنون بودجه غذایی را در داکا، قاهره و لاگوس تحت تاثیر قرار داده است.»
به گفته او، با افزایش قیمت مواد غذایی، خانوارها اغلب مجبور میشوند از میوهها، سبزیجات و پروتئین به سمت «غذاهای پایه ارزان و کالریزا» تغییر مسیر دهند که پیامدهای ماندگاری برای تغذیه کودکان و سلامت بلندمدت دارد.
معاملهگران بازارهای مالی افزایش قیمت نسبتا متوسطی را در ماههای آینده پیشبینی میکنند. قراردادهای آتی گندم و ذرت در بورس شیکاگو حاکی از افزایش ۴ تا ۵ درصدی قیمت تا پایان سال است.
«الیزابت رابینسون»، استاد اقتصاد محیطزیست در دانشکده اقتصاد لندن، به الجزیره گفت: «وضعیت فعلی کمی متفاوت است. بازارهای غلات مختل نشده و کشورها مانند سال ۲۰۰۸ واکنش نشان نمیدهند. بنابراین به احتمال زیاد نیازی به نگرانی از جهش شدید قیمت مواد غذایی در آینده نزدیک نیست.»
استیو ویگینز، پژوهشگر مؤسسه توسعه فرادریایی لندن، معتقد است پیشبینیهای بدبینانه توانایی بازارها برای تطبیق با شوکها را دست کم میگیرند: «کشاورزی در سراسر جهان متنوع و پراکنده است، بسیار بیشتر از مثلا صنعت خودروسازی. کشاورزان در تطبیق سیستمهای تولید خود با تغییر در دسترسی و قیمت نهادهها مهارت دارند.»
با این حال، هرچه تنگه هرمز طولانیتر بسته بماند، قیمت اوره، آمونیاک، گوگرد و فسفات بالاتر میرود و هزینههای کشاورزان را افزایش میدهد. فائو تخمین زده اگر بحران حل نشود، قیمت کود در نیمه اول ۲۰۲۶ به طور متوسط ۲۰ درصد بالاتر خواهد رفت.
«کتی بیلیس»، کارشناس امنیت غذایی در دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا (و مشاور سابق کاخ سفید در زمان جرج دبلیو بوش)، به الجزیره گفت: «اگر به زودی شاهد افزایش زیاد قیمت مواد غذایی در برخی کشورها باشم، تعجب نمیکنم. ما قبلا افزایش جزئی قیمت مواد غذایی را در ماه مارس دیدیم، اما حدس میزنم آمار آوریل بدتر باشد. باید مراقب باشیم ببینیم سطح زیر کشت محصولات اصلی بهار امسال کاهش مییابد یا خیر. این نشانهای از واکنش به افزایش قیمت نهادههاست. اما حتی اگر سطح زیر کشت ثابت بماند، ممکن است به دلیل کاهش مصرف نهادهها با افت عملکرد مواجه شویم.»
