اشتغال و روندهای اجتماعی در سال 2026؛ کیفیت شغل در خطر است

بر اساس آخرین گزارش سازمان بین‌المللی کار (ILO) از اشتغال و روندهای اجتماعی سال ۲۰۲۶، بیکاری جهانی همچنان در وضعیتی ثابت و مهار‌شده قرار دارد اما پیشرفت جوامع به سوی ارائه مشاغل شایسته به افراد متوقف شده‌است. این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که جوانان همچنان با مشکل مواجه هستند، چراکه هوش مصنوعی و عدم قطعیت سیاست‌های تجاری کشورها، بازار کار را بیشتر تضعیف می‌کنند.

گزارش اشتغال و روندهای اجتماعی سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که در حالی که پیش‌بینی می‌شود نرخ بیکاری جهانی در سال ۲۰۲۶ در ۴.۹ درصد - معادل ۱۸۶ میلیون نفر - باقی بماند، میلیون‌ها کارگر در سراسر جهان هنوز به مشاغل باکیفیت دسترسی ندارند.

گیلبرت اف. هونگبو، مدیرکل ILO، گفت: «رشد اقتصادی ثابت و ثابت ماندن نرخ بیکاری نباید ما را از واقعیت عمیق‌تر غافل کند: صدها میلیون کارگر همچنان در فقر به سر می‌برند و به مشاغل غیررسمی و محرومیت از حقوق اولی شغلی گرفتار هستند.»

مشاغل غیررسمی در حال افزایش است

نزدیک به ۳۰۰ میلیون کارگر همچنان در فقر شدید زندگی می‌کنند و کمتر از ۳ دلار در روز درآمد دارند، در حالی که مشاغل غیررسمی‌ در حال افزایش است و انتظار می‌رود ۲.۱ میلیارد کارگر در سال ۲۰۲۶ مشاغل غیررسمی داشته باشند و دسترسی محدودی به حمایت‌های اجتماعی، حقوق کار و امنیت شغلی داشته باشند. فقدان شدید پیشرفت در کشورهای کم‌درآمد، کارگرانی را که در فقیرترین شرایط اشتغال قرار دارند، حتی در وضعیت بدتری قرار می‌دهد.

این گزارش - که داده‌هایی را بر اساس منطقه، گروه درآمدی، جنسیت و سن ارائه می‌دهد - خاطرنشان می‌کند که کند شدن روند تغییرشکل اقتصادها به صنایع یا خدمات با ارزش بالاتر، مانع اصلی پیشرفت پایدار در کیفیت شغل و رشد بهره‌وری است.

جوانان و خطرات هوش مصنوعی

جوانان همچنان در وضعیت نامناسبی هستند. بیکاری جوانان در سال 2025 به 12.4 درصد افزایش یافت و حدود 260 میلیون جوان از تحصیل، اشتغال یا آموزش محروم بوده‌اند. در کشورهای کم‌درآمد، این میزان تا رقم نگران‌کننده 27.9 درصد رسیده‌است. سازمان بین‌المللی کار هشدار داد که هوش مصنوعی و اتوماسیون می‌تواند چالش‌ها را تشدید کند، به‌ویژه برای جوانان تحصیل‌کرده در کشورهای پردرآمد که به دنبال اولین شغل خود در مشاغل با مهارت بالا هستند. در این گزارش آمده است: «تأثیر کامل هوش مصنوعی بر اشتغال جوانان همچنان نامشخص است، اما میزان بالقوه آن مستلزم نظارت دقیق است.»

نابرابری‌های جنسیتی ریشه‌دار

زنان هنوز با موانع ریشه‌داری روبرو هستند که عمدتاً ناشی از هنجارها و کلیشه‌های اجتماعی است. آنها تنها دو پنجم اشتغال جهانی را تشکیل می‌دهند و ۲۴ درصد کمتر از مردان در نیروی کار مشارکت دارند. افزایش مشارکت زنان در نیروی کار متوقف شده و پیشرفت به سوی برابری جنسیتی در کار را کند کرده است.

تغییرات جمعیتی، بازارهای کار را تغییر شکل می‌دهد

این گزارش همچنین تجزیه و تحلیل می‌کند که چگونه تغییرات جمعیتی، بازارهای کار را تغییر شکل می‌دهد. در کشورهایی که جمعیت سالخورده دارند، کاهش رشد نیروی کار موجب کندشدن رشد اقتصادهای ثروتمند می‌شود، زیرا افراد کمتری در سن کار برای ورود یا ماندن در شغل در دسترس هستند، در حالی که کشورهای کم‌درآمد برای تبدیل رشد سریع جمعیت به مشاغل مولد در تقلا هستند. رشد اشتغال در سال ۲۰۲۶ در کشورهای با درآمد متوسط ​​رو به بالا ۰.۵ درصد، در اقتصادهای با درآمد متوسط ​​رو به پایین ۱.۸ درصد و در کشورهای کم‌درآمد ۳.۱ درصد پیش‌بینی می‌شود. سازمان بین‌المللی کار هشدار داد که بدون فرصت‌های شغلی کافی، کشورهای فقیرتر در معرض خطر هدر دادن مزیت جمعیتی خود قرار دارند.

رشد ضعیف بهره‌وری نیروی کار در کشورهای کم‌درآمد نیز نابرابری‌های جغرافیایی را عمیق‌تر می‌کند، مانع حرکت به سوی برخورداری از کار شایسته می‌شود و همگرایی استانداردهای زندگی با اقتصادهای پیشرفته را کند می‌کند.

آشفتگی تجاری

اختلالات تجارت جهانی، عدم قطعیت را به بازارهای کار می‌افزاید. عدم قطعیت در مورد قوانین تجارت و تنگناهای زنجیره تأمین، دستمزد کارگران را به ویژه در کشورهای آسیای جنوب شرقی، آسیای جنوبی و اروپا کاهش می‌دهد. با این وجود، تجارت همچنان منبع اصلی مشاغل است و از ۴۶۵ میلیون کارگر در سراسر جهان حمایت می‌کند که بیش از نیمی از آنها در آسیا و اقیانوسیه هستند.

این گزارش خاطرنشان می‌کند که تجارت می‌تواند محرک قدرتمندی برای کار شایسته باشد، به ویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط، جایی که بخش‌های مرتبط با صادرات اغلب دستمزد بهتر، غیررسمی بودن کمتر و فرصت‌های بیشتری را برای زنان و جوانان فراهم می‌کنند. خدمات ارائه شده به صورت دیجیتالی اکنون ۱۴.۵ درصد از صادرات جهانی را تشکیل می‌دهند و تقریباً نیمی از کل مشاغل مرتبط با تجارت در خدمات بازار هستند. اگرچه تجارت بین اقتصادهای در حال توسعه گسترش یافته است، اما بسیاری از کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی هنوز برای اکثر مشاغل مرتبط با تجارت به شدت به بازارهای خارج از منطقه وابسته هستند.

مدیرکل سازمان بین‌المللی کار بر لزوم اقدام هماهنگ و نهادهای قوی‌تر برای پیشبرد کار شایسته و عدالت اجتماعی، به ویژه در اقتصادهای فقیرتر که با گسترش زنجیره‌های تأمین و تجارت دیجیتال در معرض خطر عقب ماندن هستند، تأکید کرد.

هونگبو گفت: «تا زمانیکه دولت‌ها، کارفرمایان و کارگران با هم برای مهار مسئولانه فناوری و گسترش فرصت‌های شغلی باکیفیت برای زنان و جوانان - از طریق واکنش‌های نهادی منسجم و هماهنگ - اقدام نکنند، کمبود کار شایسته ادامه خواهد یافت و انسجام اجتماعی در معرض خطر قرار خواهد گرفت».

گزارش این سازمان بین‌المللی برای مقابله با چالش‌های فعلی توصیه‌هایی نیز ارائه کرده است:

1-    اجرای سیاست‌های افزایش بهره‌وری مانند سرمایه‌گذاری در مهارت‌ها، آموزش و زیرساخت‌ها.

2-     پرداختن به شکاف‌های جنسیتی و جوانان با مقابله با موانع مشارکت و بهره‌برداری مسئولانه از فناوری.

3-     تقویت تجارت و نتایج کار شایسته به گونه‌ای که همه مناطق از جریان‌های جهانی بهره‌مند شوند.

4-    کاهش خطرات ناشی از بدهی، هوش مصنوعی و عدم قطعیت تجاری از طریق سیاست‌های هماهنگ جهانی و داخلی.