با بسته ماندن هرمز، صنعت جهان جایگزین دیگری ندارد

با آغاز شصتمین روز جنگ تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کارشناسان هشدار می‌دهند که پایانی بر این مناقشه در چشم‌انداز نیست. مذاکرات همچنان «متوقف» مانده و قیمت نفت و تورم همچنان اوج می‌گیرند.

بر اساس گزارش تازه الجزیره، آمریکا و اسرائیل حمله خود به ایران را در ۲۸ فوریه آغاز کردند و ایران در پاسخ، تنگه هرمز را بست. این آبراه باریک حدود ۲۰ درصد از صادرات نفت و گاز جهان را از خاورمیانه، عمدتا به آسیا و اروپا منتقل می‌کند. در تازه‌ترین تحول، آمریکا محاصره دریایی خود را برقرار کرده تا هرگونه کشتی حامل نفت ایران را متوقف کند و در نهایت تهران را پس از پر شدن مخازن ذخیره، مجبور به توقف تولید و پذیرش راه‌حل سیاسی کند.

در سایه این بن‌بست، قیمت نفت به پرواز خود ادامه داده است. روز سه‌شنبه، نفت شاخص آمریکا (WTI) در ساعت ۱۲:۳۰ به وقت شرقی به ۱۰۰.۰۹ دلار در هر بشکه رسید، در‌حالی‌که روز پیش از حمله ۶۷.۰۲ دلار بود. نفت برنت نیز با قیمت ۱۱۱.۸۵ دلار معامله شد که پیش از جنگ ۷۲.۸۷ دلار بود.

در جایگاه‌های سوخت آمریکا، این جهش به بالاترین سطح قیمت بنزین در نزدیک به چهار سال منجر شده است. به گفته انجمن خودرویی آمریکا (AAA)، روز سه‌شنبه قیمت هر گالن بنزین به نزدیک ۴.۱۸ دلار (۱.۱۰ دلار در لیتر) رسید که نسبت به میانگین ۲.۹۲ دلار در اواخر فوریه افزایش یافته است.

«ریچل زیمبا»، کارشناس ارشد «مرکز امنیت نوین آمریکا» در‌این‌باره گفت: «مذاکرات به نظر متوقف مانده است و هرگونه راه‌حل کوتاه‌مدت دشوار به نظر می‌رسد. اقتصاد آمریکا نسبت به برخی کشورها تاب‌آورتر است، اما در پایان شاهد تاثیر جهانی بر قیمت‌ها خواهیم بود.»

در میانه این بحران، امارات متحده عربی روز سه‌شنبه اعلام کرد از اول ماه مه از اوپک و اوپک‌پلاس خارج می‌شود. این حرکت از مدت‌ها قبل پیش‌بینی می‌شد، زیرا امارات از سهمیه‌های تولید اوپک ناراضی بود و با عربستان (رهبر عملی اوپک) اختلاف داشت. هرچند خروج امارات نشانه تمایل آن به تولید و فروش بیشتر نفت است، اما تا زمانی که تنگه بسته باشد، این کار شدنی نیست و فعلا قیمت‌ها به اوج خود ادامه می‌دهند.

افزایش قیمت‌ها و تاثیر بر تورم جهانی

تاثیر بر قیمت‌ها در آمریکا نیز نمایان است. شاخص قیمت مصرف‌کننده در ماه مارس نسبت به سال قبل به ۳.۳ درصد رسید که بالاترین سطح از مه ۲۰۲۴ محسوب می‌شود و جهش قیمت انرژی محرک اصلی آن بود.

«برنارد یاروس»، اقتصاددان ارشد آکسفورد اکونومیکس، به الجزیره گفت که اثرات سرریز قیمت بالای انرژی طی یک سال آینده به هسته تورم اضافه خواهد شد. او در ایمیلی توضیح داد: «این بازتاب انتقال هزینه بالای انرژی به کالاها و خدمات دیگر است که معمولا سه ماه پس از شوک اولیه انرژی به اوج می‌رسد. البته خطر این برآورد به سمت بالا متمایل است، زیرا قیمت بالای انرژی انتظارات تورمی کوتاه‌مدت را افزایش می‌دهد و این بر تعیین دستمزد تاثیر می‌گذارد.»

در سطح جهانی، پیامدهای اقتصادی این مناقشه حتی پس از هرگونه آتش‌بس نیز ادامه خواهد یافت. «بن می»، مدیر تحقیقات اقتصاد کلان آکسفورد اکونومیکس، در گزارشی به تاریخ ۱۳ آوریل اعلام کرد که این موسسه پیش‌بینی رشد تولید ناخالص داخلی جهان را از ابتدای مارس تاکنون ۰.۴ درصد کاهش داده و به ۲.۴ درصد رسانده است. دلیل این مسئله «انتظار اختلال طولانی‌تر در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز» عنوان شد، چرا که «حتی اگر آتش‌بس برقرار شود هم، بازگشت تولید انرژی و ترافیک کشتیرانی به سطح عادی زمان می‌برد.»

«می» انتظار دارد قیمت نفت برنت در سه‌ماهه جاری به طور میانگین حدود ۱۱۳ دلار در هر بشکه باشد و تا پایان سال به کمتر از ۸۰ دلار کاهش یابد. او هشدار داد که قیمت بالای نفت همراه با افزایش قیمت بنزین، کود و کالاهای کشاورزی، تورم جهانی را افزایش خواهد داد.

برای آمریکا، عدم‌اطمینان بالا و فشار بر درآمد واقعی خانوارها در کنار تعرفه‌های دونالد ترامپ است که در یک سال گذشته قیمت‌ها را بالا برده و استخدام و سرمایه‌گذاری را کند کرده است. آکسفورد اکونومیکس رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا را از ۲.۸ درصد به ۱.۹ درصد کاهش داده و دلیل آن را «فعالیت ضعیف‌تر از حد انتظار» در ابتدای سال ذکر کرده است.

پیامدهای انتخاباتی و اختلالات بلندمدت

جنگ جاری پیامدهایی بر انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر در ایالات متحده‌ خواهد داشت. نظرسنجی جدید رویترز-ایپسوس نشان می‌دهد که ۳۴ درصد از آمریکایی‌ها عملکرد ترامپ را تایید می‌کنند؛ کاهشی ۳۶ درصدی نسبت به نظرسنجی قبلی. اکنون تنها ۲۲ درصد از پاسخ‌دهندگان عملکرد ترامپ در زمینه هزینه‌های زندگی را تایید می‌کنند که از ۲۵ درصد در نظرسنجی قبلی کمتر است.

«دیوید کافی»، مشاور تامین‌کننده و زنجیره تامین در شرکت «کاتالانت»، هشدار می‌دهد که اوضاع بدتر خواهد شد و قفسه‌های فروشگاه‌ها دیگر آنطور که باید پر نیستند. دلیل این است که حدود ۱۱ درصد از تجارت دریایی جهان هر سال از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ شامل مواد معدنی و کالاهای انرژی‌بر مانند کود، مواد شیمیایی، پتروکوک، سیمان، دانه‌های روغنی و غلات.

اختلال در تامین و افزایش جهانی قیمت این کالاها به صنایع در سراسر جهان از جمله آمریکا آسیب می‌زند. «کافی» فهرست بلندی از حوزه‌های حساس به تنگه را برمی‌شمارد: تولیدات صنعتی، قطعات خودرو، داروها، کودها. او می‌گوید: «حتی اگر تامین سوخت از سر گرفته شود، هفته‌ها طول می‌کشد تا به جای قبلی برسد. اختلالات بلندمدت در راه است و با نبود پایانی در چشم‌انداز، وضعیت بدتر هم خواهد شد. شرکت‌ها به دنبال چاره‌اند: «چگونه منابع تامین خود را بازآرایی کنیم؟» در هر حال هیچ جایگزینی برای سوخت وجود ندارد.