ایمنی حمل‌ونقل در تهران؛ هشدار درباره سهم ۸۰ درصدی خطای انسانی

ایمنی حمل‌ونقل در تهران، دیگر یک موضوع حاشیه‌ای در مدیریت ترافیک نیست؛ به مسئله‌ای تبدیل شده که مستقیماً با جان شهروندان، کیفیت حکمرانی شهری و کارآمدی سیاست‌های عمومی گره خورده است. شهری که روزانه میلیون‌ها سفر در آن انجام می‌شود، هر خطا در سیاست‌گذاری ایمنی را به آمار مرگ و جرح تبدیل می‌کند.جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران معتقد است که ایمنی دیگر صرفاً یک موضوع فنی در حوزه مهندسی ترافیک نیست، بلکه به یکی از شاخص‌های اصلی سنجش کیفیت حکمرانی شهری تبدیل شده است.

او با اشاره به حجم سنگین سفرهای روزانه در پایتخت می گوید تهران در شبکه‌ای پیچیده از معابر، ناوگان حمل‌ونقل عمومی، سامانه‌های ریلی و خودروهای شخصی، هر روز در معرض میلیون‌ها تصمیم انسانی قرار دارد؛ تصمیم‌هایی که می‌تواند به کاهش یا افزایش ریسک حوادث منجر شود.

در نگاه او ایمنی حمل‌ونقل تنها با کاهش تصادفات تعریف نمی‌شود، بلکه حاصل یک زنجیره به‌هم‌پیوسته از اصلاح زیرساخت‌ها، مدیریت ترافیک، نوسازی ناوگان و ارتقای فرهنگ رانندگی است. در همین چارچوب، اصلاح نقاط حادثه‌خیز، بهبود هندسه معابر و استفاده از سامانه‌های هوشمند ترافیکی به‌عنوان مداخلات مؤثر در کاهش تلفات معرفی شده‌اند؛ مداخلاتی که تجربه سال‌های اخیر نشان داده در صورت اجرای علمی، اثر مستقیم بر کاهش حوادث دارند.

در کنار این لایه زیرساختی، حمل‌ونقل عمومی به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی ایمنی شهری مطرح است؛ جایی که افزایش سهم سفرهای عمومی، نه‌تنها بار ترافیکی را کاهش می‌دهد، بلکه به‌طور مستقیم در کاهش احتمال وقوع تصادفات نیز اثرگذار است. توسعه مترو، نوسازی اتوبوسرانی و تقویت حمل‌ونقل پاک، بخشی از این معادله چندلایه محسوب می‌شود.

اما آنچه تصویر ایمنی در تهران را پیچیده‌تر می‌کند، وزن سنگین عامل انسانی است.زینب عبادی، مدیرکل مهندسی و ایمنی ترافیک شهرداری تهران، در تشریح وضعیت موجود اعلام کرده است: سالانه حدود ۶۰۰ نفر در تصادفات شهری تهران جان خود را از دست می‌دهند و بررسی‌ها نشان می‌دهد ۷۰ تا ۸۵ درصد این حوادث به خطای انسانی بازمی‌گردد.

به گفته او، استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی، خستگی و تخلفات ترافیکی از مهم‌ترین عوامل تشدیدکننده شدت تصادفات هستند؛ عواملی که حتی در حضور زیرساخت مناسب نیز می‌توانند پیامدهای مرگبار ایجاد کنند. در کنار آن، نقص فنی خودرو و مشکلات معابر نیز سهمی در این چرخه دارند، اما وزن اصلی همچنان بر دوش رفتار رانندگان است.

در پاسخ به این وضعیت، شهرداری تهران اجرای «سند برنامه عملیاتی ایمنی ۱۰ ساله» را در دستور کار قرار داده ؛ سندی که در شورای ترافیک تصویب شده و هدف آن کاهش ۵۰ درصدی تصادفات فوتی در افق یک‌دهه‌ای است.

این برنامه بر سه محور اصلی استوار است: اصلاح زیرساخت و نقاط حادثه‌خیز، توسعه آموزش و فرهنگ‌سازی، و بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای و فناورانه برای تغییر رفتار ترافیکی. با این حال، مدیران شهری تأکید می‌کنند که این هدف بدون مشارکت هم‌زمان پلیس، نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و شهروندان قابل تحقق نیست.در کنار این برنامه‌ریزی کلان، پایش مستمر نقاط حادثه‌خیز نیز ادامه دارد؛ نقاطی که به‌صورت دوره‌ای شناسایی، اصلاح و از فهرست مناطق پرریسک خارج می‌شوند.

تهران در حوزه ایمنی حمل‌ونقل وارد مرحله‌ای شده که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً با پروژه‌های مقطعی توضیح داد. داده‌های رسمی از یک واقعیت سخت حکایت دارد: بخش بزرگی از تلفات ترافیکی همچنان ریشه در رفتار انسانی دارد، نه صرفاً زیرساخت. از همین‌رو، سند ۱۰ ساله ایمنی تهران اگرچه یک چارچوب سیاستی مهم محسوب می‌شود، اما موفقیت آن بیش از هر چیز به توان تغییر فرهنگ رانندگی و هم‌افزایی نهادی وابسته خواهد بود؛ نقطه‌ای که هنوز چالش اصلی باقی مانده است.