۵۰ درصد آثار تاریخی آسیب‌دیده در جنگ، در تهران بودند

سومین گفتاورد ملی میراث فرهنگی و گردشگری ایران با محور «تاب‌آوری و بازسازی برند شهری تهران در پساجنگ» برگزار شد؛ در این نشست تاکید شد که در شرایط کنونی گردشگری نه یک صنعت فراغتی، بلکه ابزار روایت‌سازی از شهری است که همزمان زخم‌خورده و ایستاده است.

امیر قاسمی، رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، در این نشست با تأکید بر نقش تجربه جنگ در شکل‌دهی به هویت جدید شهر گفت: حافظه تاریخی تهران سرشار از روایت کسانی است که در سخت‌ترین لحظات چراغ هدایت را برافراشتند و این میراث معنوی ایستادگی، سرمایه اصلی ما در دوران پساجنگ برای بازسازی برند شهری است.

او با انتقاد از نگاه سطحی به برندینگ شهری افزود: احیای برند تهران فقط تغییر چهره شهر در چشم جهان نیست، بلکه احیای هویت اصیل، تقویت پیوندهای اجتماعی و تزریق امید به کالبد شهری است که رنج جنگ را تجربه کرده اما رویای آینده را فراموش نکرده است.

قاسمی همچنین گردشگری را زبان روایت شکوه پنهان شهرتوصیف کرد و گفت: گردشگری ابزار عکس و نمایش نیست، بلکه پل ارتباطی با تاریخ و آینده و نمایش روح تاب‌آور تهران است.

در بخش دیگری از نشست، سید سعید هاشمی، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ، با ارائه آماری از خسارات واردشده به میراث فرهنگی گفت کرد:از ۱۴۹ اثر تاریخی آسیب‌دیده در جنگ، ۵۰ درصد در تهران قرار دارد و عمدتاً بناهای ساختمانی هستند.

او با تأکید بر پیوند هویت ملی و میراث فرهنگی افزود: هویت هر کشور به آثار تاریخی و مباحث تمدنی آن گره خورده است و متأسفانه بخشی از این آثار در شرایطی خارج از قواعد بین‌المللی هدف قرار گرفتند.

در ادامه، احمد علوی، رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران، با انتقاد از ضعف زیرساخت‌های حفاظتی پیش از بحران گفت: تاب‌آوری شهری در جنگ را فعالیت‌های قبل از جنگ تعیین می‌کند، اما ما بسیاری از دستورالعمل‌های نگهداری از آثار تاریخی را پس از بحران اجرا کردیم، نه پیش از آن.

او با اشاره به تخریب برخی بناهای تاریخی افزود: فقط در تهران بیش از ۶۰ اثر تاریخی هدف قرار گرفت و در سطح کشور حدود ۱۵۵ اثر آسیب دید؛ از جمله مجموعه جهانی گلستان و خانه امیرکبیر با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال.

علوی همچنین تأکید کرد که «نوع دشمن» در تحلیل تاب‌آوری باید لحاظ شود و هشدار داد که الگوهای کلاسیک حفاظت فرهنگی در شرایط جنگی کارایی محدودی دارند.

در بخش دیگری از نشست، نوسا مومنی، رئیس مرکز مطالعات منطقه‌ای میراث ناملموس یونسکو در تهران، بر مفهوم «حافظه شهری» تأکید کرد و گفت: شهرها زمانی فرو می‌ریزند که پیوستار تجربه انسانی در آن‌ها از بین برود، نه صرفاً زمانی که بناها تخریب شوند.

او افزود: بازسازی پس از بحران فقط پروژه عمرانی نیست، بلکه بازسازی اعتماد اجتماعی، افق جمعی و حس تعلق مردم به شهر است.

به گفته او، وقتی بمب فرو می‌ریزد، فقط دیوارها نمی‌افتند؛ صداها خاموش و حس تعلق قطع می‌شود؛ گزاره‌ای که به‌عنوان یکی از محورهای اصلی این نشست تکرار شد.

در ادامه، سخنرانان دیگر نیز بر نقش رسانه‌ها، روایت‌سازی و گردشگری در بازسازی تصویر شهر تأکید کردند. از جمله، مشاور معاون اجتماعی شهرداری تهران با اشاره به شرایط آغاز جنگ گفت: در ساعات اولیه هیچ آمادگی روانی در شهر وجود نداشت و تنها ابزار مدیریت فضا، اکران شهری بود.

او افزود: ما در تهران نتوانستیم روایتی مشابه خرمشهر بسازیم؛ شهری که به یک برند ملی در حافظه تاریخی تبدیل شد.

در جمع‌بندی نشست، قاسمی بار دیگر بر ویژگی خاص تهران تأکید کرد و گفت: تاب‌آوری تهران با هیچ نقطه دیگری در جهان قابل قیاس نیست.